{"id":814,"date":"2020-04-08T17:43:58","date_gmt":"2020-04-08T15:43:58","guid":{"rendered":"https:\/\/ibirtm.pl\/?p=814"},"modified":"2020-04-08T18:06:59","modified_gmt":"2020-04-08T16:06:59","slug":"region-zdrowia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/region-zdrowia\/","title":{"rendered":"Region Zdrowia jako destynacja turystyki medycznej"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w publikacji: Turystyka zdrowotna. Problemy ekonomiczne i spo\u0142eczne, pod redakcj\u0105 Danuty Czekaj, Wydawnictwo Wy\u017cszej Szko\u0142y Turystyki i J\u0119zyk\u00f3w Obcych, Warszawa 2018, s. 119-130.<\/em><\/p>\n

Spos\u00f3b cytowania: A. Bia\u0142k-Wolf, Region zdrowia jako destynacja turystyki medycznej [w:] Turystyka zdrowotna. Problemy ekonomiczne i spo\u0142eczne, D. Czekaj (red.), Wydawnictwo Wy\u017cszej Szko\u0142y Turystyki i J\u0119zyk\u00f3w Obcych, Warszawa 2018, s. 119-130.<\/em><\/p>\n

REGION ZDROWIA JAKO DESTYNACJA TURYSTYKI MEDYCZNEJ<\/h1>\n

dr Anna Bia\u0142k-Wolf<\/h4>\n

Introduction<\/h2>\n
\"\"
dr Anna Bia\u0142k-Wolf<\/figcaption><\/figure>\n

Celem niniejszego referatu jest zaprezentowanie nowatorskiej koncepcji regionu zdrowia i przedyskutowanie zasadno\u015bci jego kreowania jako potencjalnej destynacji turystyki medycznej. Aby zrealizowa\u0107 to zadanie zaprezentowana zostanie zwi\u0119\u017ale istota turystyki medycznej oraz dyskusja na temat zakresu poj\u0119cia destynacji turystyki medycznej. Nast\u0119pnie opisano koncepcj\u0119 analizy turystyki medycznej w kontek\u015bcie danego regionu, obs\u0142ugiwanych turyst\u00f3w i oferowanych produkt\u00f3w (\u201ekoncepcja Produkt-Region-Rynek\u201d). W kolejnym punkcie zostanie przedstawione poj\u0119cie regionu zdrowia. Jego analiza w kontek\u015bcie rozwoju turystyki na podstawie bada\u0144 w\u0142asnych jest tematem kolejnej cz\u0119\u015bci. Podsumowanie zawiera dyskusj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 celowo\u015bci rozwoju turystyki medycznej w regionie poprzez kreowanie go jako regionu zdrowia. \u00a0Zawarto tu implikacje praktyczne omawianych wynik\u00f3w bada\u0144 i rozwa\u017ca\u0144 teoretycznych.<\/p>\n

Zarys poj\u0119cia turystyki medycznej<\/h2>\n

Poj\u0119cie turystyki medycznej jest stosunkowo nowym fenomenem, niemniej w ostatnich latach mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 wzrost zainteresowania t\u0105 tematyka zar\u00f3wno w publikacjach naukowych jak i w praktyce gospodarczej[1]<\/a>. Jest to generalnie uwarunkowane rozwojem technologii, przemianami demograficznymi, wzrostem \u015bwiadomo\u015bci zdrowotnej, nier\u00f3wno\u015bciami w dost\u0119pie do nowoczesnych metod leczenia, a tak\u017ce problemami system\u00f3w opieki zdrowotnej[2]<\/a>.<\/p>\n

W niniejszym artykule przyjmuje si\u0119 i\u017c \u201eturystyka medyczna polega na dobrowolnym przemieszczaniu si\u0119 do obcego pa\u0144stwa w celu poddania si\u0119 tam planowanemu leczeniu w celu ratowania zdrowia, podniesienia jako\u015bci \u017cycia lub poprawy wygl\u0105du, z przyczyn finansowych, jako\u015bciowych lub z uwagi na niedost\u0119pno\u015b\u0107 \u015bwiadcze\u0144 w miejscu zamieszkania (wynikaj\u0105ca z braku personelu, wiedzy, sprz\u0119tu, procedur, zbyt d\u0142ugiego czasu oczekiwania lub ogranicze\u0144 prawnych), niejednokrotnie po\u0142\u0105czonym ze zwiedzaniem odwiedzanego miejsca. Tak wi\u0119c turystyka medyczna dotyczy tylko aspektu mi\u0119dzynarodowego. Ten rodzaj turystyki mo\u017ce by\u0107 potraktowany jako forma turystyki zdrowotnej w szerokim znaczeniu, rozumianej jako og\u00f3\u0142 stosunk\u00f3w i zjawisk wynikaj\u0105cych z pobytu i podro\u017cy os\u00f3b, dla kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym motywem i celem dominuj\u0105cym jest leczenie, poprawa lub zachowanie zdrowia\u201d[3]<\/a>. Jako przejaw turystyki medycznej mo\u017cemy tak\u017ce potraktowa\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 turystyki uzdrowiskowej, kt\u00f3rej uczestnikami s\u0105 tury\u015bci zagraniczni. Wynika to z faktu, i\u017c zabiegi s\u0105 tam przepisywane po konsultacji medycznej i odbywaj\u0105 si\u0119 pod nadzorem lekarza.<\/p>\n

Zwa\u017caj\u0105c na fakt, i\u017c jednym z motyw\u00f3w uczestnictwa w turystyce medycznej jest potrzeba poszukiwania oferty lepszej jako\u015bci ni\u017c ta istniej\u0105ca w kraju zamieszkania, du\u017ce znaczenie odgrywa tutaj presti\u017c danej destynacji.<\/p>\n

 <\/p>\n

Klinika i region jako destynacje turystyki medycznej<\/h2>\n

 <\/p>\n

Destynacja turystyczna mo\u017ce by\u0107 definiowana jako obszar docelowy migracji ruchu turystycznego, czyli pa\u0144stwo, region, du\u017ce miasto, ale te\u017c pojedyncza atrakcja lub kurort czy hotel[4]<\/strong><\/a>. D\u0119bski z kolei zaznacza, i\u017c destynacja turystyczna to tak\u017ce produkt turystyczny, kt\u00f3ry wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 pewnymi cechami charakterystycznymi, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce zarz\u0105dzanie nim posiada okre\u015blon\u0105 specyfik\u0119. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce jest on produktem bardzo z\u0142o\u017conym, sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 z wielu zr\u00f3\u017cnicowanych element\u00f3w, takich jak atrakcje naturalne, infrastruktura czy np. poziom bezpiecze\u0144stwa[5]<\/strong><\/a>. W uj\u0119ciu podmiotowym pod tym poj\u0119ciem nale\u017cy \u201erozumie\u0107 jednostk\u0119 lub zesp\u00f3\u0142 jednostek rynku turystycznego funkcjonuj\u0105cych w obszarze turystycznym zajmuj\u0105cych si\u0119 tworzeniem warunk\u00f3w do uprawiania turystki oraz kreowaniem, udost\u0119pnianiem oraz promocj\u0105 oferty turystycznej na tym obszarze\u201d[6]<\/a>.<\/p>\n

Destynacja turystyczna rozumiana jako obszar geograficzny (miejscowo\u015b\u0107, region, wie\u015b) jest wybierana przez okre\u015blonego odwiedzaj\u0105cego lub grup\u0119 odwiedzaj\u0105cych. Obszar ten posiada na swoim terenie wszelkie urz\u0105dzenia i udogodnienia niezb\u0119dne do zakwaterowania, wy\u017cywienia, rozrywki\/zaj\u0119\u0107. Tak wi\u0119c jest to miejsce z okre\u015blonym wzorcem atrakcji i z nimi zwi\u0105zan\u0105 infrastruktur\u0105 turystyczn\u0105 oraz us\u0142ugami, wybierane przez r\u00f3\u017cnych turyst\u00f3w, kt\u00f3re jest poj\u0119ciem zbiorczym dla wielu cel\u00f3w podr\u00f3\u017cy i obszar\u00f3w, przy czym jest to uj\u0119cie \u00a0z punktu widzenia konsumenta, gdy\u017c to on definiuje pewn\u0105 przestrze\u0144, kt\u00f3ra spe\u0142nia jego potrzeby. Analogicznie to czym jest destynacja dla okre\u015blonego turysty zale\u017cy od jego potrzeb i postrzegania. Destynacja tworz\u0105c \u201epakiet d\u00f3br i us\u0142ug\u201d stanowi dla okre\u015blonego go\u015bcia produkt turystyczny i \u00a0mo\u017ce generowa\u0107 dla r\u00f3\u017cnych grup turyst\u00f3w r\u00f3\u017cne kluczowe produkty i korzy\u015bci[7]<\/a>.<\/p>\n

W kontek\u015bcie turystki medycznej istotne jest tak\u017ce to, i\u017c wielko\u015b\u0107 destynacji dla okre\u015blonego turysty zale\u017cy po pierwsze od szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci celu (im bardziej szczeg\u00f3\u0142owy jest cel podr\u00f3\u017cy, tym mniejsza jest destynacja), a po drugie od odleg\u0142o\u015bci dziel\u0105cej go od celu (im cel jest odleglejszy, tym destynacje s\u0105 rozleglejsze)[8]<\/a>. Przyk\u0142adowo tury\u015bci ze Szwecji poszukuj\u0105cy oferty zabieg\u00f3w upi\u0119kszaj\u0105cych mog\u0105\u00a0 traktowa\u0107 za destynacj\u0119 region pomorski, Amerykanie za destynacj\u0119 mog\u0105 uzna\u0107 Niemcy, a Rosjanka szukaj\u0105ca skutecznego in-vitro mo\u017ce jako destynacj\u0119 potraktowa\u0107 konkretn\u0105 klinik\u0119.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, za destynacj\u0119 turystyki medycznej mo\u017cemy uzna\u0107 obszar geograficzny (miejscowo\u015b\u0107, region, pa\u0144stwo), ale te\u017c plac\u00f3wk\u0119 medyczn\u0105, kt\u00f3ra jest wybierana przez okre\u015blonego odwiedzaj\u0105cego lub grup\u0119 odwiedzaj\u0105cych. Analogicznie jest to te\u017c traktowane w literaturze. Przyk\u0142adowo Snyder i in[9]<\/a> analizuj\u0105 turystyk\u0119 medyczn\u0105 w kontek\u015bcie regionalnym, a J\u00f3n\u00e1s-Berki i.in.[10]<\/a> skupia si\u0119 na miejscowo\u015bciach. Mo\u017cna te\u017c odnale\u017a\u0107 przyk\u0142ady analizy turystyki medycznej w kontek\u015bcie plac\u00f3wek[11]<\/a> czy pa\u0144stw[12]<\/a>.<\/p>\n

Kluczowym wydaje si\u0119 by\u0107 zagadnienie, dlaczego tury\u015bci wybieraj\u0105 okre\u015blone destynacje. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 one wprawdzie z ma\u0142ych jednostek, kt\u00f3re same w sobie przyci\u0105gaj\u0105 turyst\u00f3w, cho\u0107 pewne elementy s\u0105 istotniejsze ni\u017c inne. Poza tym g\u0142\u00f3wne motywacje turyst\u00f3w determinuj\u0105 ich dzia\u0142alno\u015b\u0107[13]<\/a>. Opinia praktyka z zakresu zarz\u0105dzania plac\u00f3wkami medycznymi stanowi pewne potwierdzenie tego stwierdzenia, w kt\u00f3rym podkre\u015bla, \u017ce \u201eim powa\u017cniejsze schorzenie, tym po\u0142o\u017cenie kliniki jest mniej wa\u017cne\u201d[14]<\/a>. Tak wi\u0119c klinika te\u017c mo\u017ce by\u0107 tratowana jako destynacja turystki medycznej. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci wysokospecjalistycznych klinik oferuj\u0105cych unikatowe procedury, najcz\u0119\u015bciej o bardzo rozpoznawalnej marce i z du\u017cym potencja\u0142em ilo\u015bci obs\u0142ugiwanych pacjent\u00f3w[15]<\/a>. Analiza strony poda\u017cowej w Polsce pokazuje, i\u017c takich klinik w Polsce jest niewiele, co stanowi kolejny argument na rzecz propagowania turystyki medycznej w kontek\u015bcie regionalnym[16]<\/a>.<\/p>\n

Co wi\u0119cej, jak zauwa\u017ca Connell[17]<\/a>, masowa turystyka medyczna ma przede wszystkim charakter regionalny. Oznacza to, i\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 podr\u00f3\u017cy odbywanych na \u015bwiecie z celach medycznych odbywa si\u0119 do pa\u0144stw po\u0142o\u017conych w niedalekiej odleg\u0142o\u015bci od miejsca ich zamieszkania. Jest to nieco kontrowersyjne stwierdzenie wobec szerokiego dyskutowania o turystyce medycznej w kontek\u015bcie globalnym. Turystyka medyczna stanowi niew\u0105tpliwie zjawisko o charakterze globalnym, jednak najdynamiczniej rozwija si\u0119 w zasi\u0119gu regionalnym. Wynika to po cz\u0119\u015bci z istotno\u015bci blisko\u015bci kulturowej odwiedzanych miejsc, \u00a0a tak\u017ce z \u0142atwo\u015bci dotarcia do pa\u0144stw przygranicznych, kt\u00f3re posiadaj\u0105 przewag\u0119 konkurencyjn\u0105 w zakresie oferowanych us\u0142ug medycznych.<\/p>\n

Bior\u0105c wi\u0119c pod uwag\u0119 fakt, i\u017c tury\u015bci medyczni podr\u00f3\u017cuj\u0105 cz\u0119\u015bciej do nieodleg\u0142ych miejsc, a tak\u017ce \u2013 jak podkre\u015blono wcze\u015bniej \u2013 \u00a0\u00a0\u201ezakres geograficzny destynacji zale\u017cy od odleg\u0142o\u015bci od niej\u201d mo\u017cna wysun\u0105\u0107 przypuszczenie, i\u017c to w\u0142a\u015bnie kreowanie region\u00f3w bardziej ni\u017c pa\u0144stw jako destynacji turystki medycznej mo\u017ce by\u0107 skuteczniejsze w rozwoju tego zjawiska.<\/p>\n

Kolejnym argumentem na rzecz tej tezy jest to, i\u017c w przypadku turystyki medycznej niezwyk\u0142ego znaczenia nabiera dost\u0119pno\u015b\u0107 komunikacyjna. Wynika to z faktu, i\u017c wybieraj\u0105c sie w celu skorzystania z zabieg\u00f3w medycznych komfort dotarcia posiada szczeg\u00f3lne znaczenie. Koszty podr\u00f3\u017cy musz\u0105 te\u017c by\u0107 relatywnie niskie w odniesieniu do cen us\u0142ug medycznych.<\/p>\n

Badania przeprowadzone w 2016 roku wydaj\u0105 si\u0119 to za\u0142o\u017cenia potwierdzi\u0107. Okaza\u0142o si\u0119 bowiem, i\u017c regiony Polski najlepiej skomunikowane z zagranic\u0105 maj\u0105 na swoim terenie najlepiej przygotowane plac\u00f3wki do obs\u0142ugi pacjent\u00f3w zagranicznych[18]<\/a>.<\/p>\n

Nie staraj\u0105c si\u0119 w tym miejscu definitywnie rozstrzygn\u0105\u0107, czy plac\u00f3wka medyczna, czy te\u017c region jest istotniejszy z punktu widzenia ostatecznej decyzji konsumenta us\u0142ug turystyki medycznej o podj\u0119ciu podr\u00f3\u017cy w celach medycznych, mo\u017cna stwierdzi\u0107, i\u017c cechy (wizerunek, po\u0142o\u017cenie, atrakcyjno\u015b\u0107 itd.) danego regionu niew\u0105tpliwie maj\u0105 wp\u0142yw na decyzj\u0119 o celu turystyki medycznej i warunkuj\u0105 jej rozw\u00f3j na danym terenie[19]<\/a>.<\/p>\n

<\/h2>\n

\u201cKoncepcja Produkt-Region-Rynek\u201d jako metoda podej\u015bcia do opisu i rozwoju turystyki medycznej w uj\u0119ciu regionalnym<\/h2>\n

 <\/p>\n

Na podstawie powy\u017cszych rozwa\u017ca\u0144 mo\u017cna tak\u017ce stwierdzi\u0107, i\u017c rodzaj poszukiwanego produktu (us\u0142ugi medycznej) determinuje wyb\u00f3r destynacji. W przypadku turystyki medycznej poszukiwane zabiegi medyczne wynikaj\u0105 z potrzeb charakterystycznych dla danego rynku pochodzenia turyst\u00f3w medycznych. Wynika to z kolei z faktu ograniczonej dost\u0119pno\u015bci danych us\u0142ug na rynku krajowym, co jest determinowane przez funkcjonuj\u0105cy system opieki zdrowotnej na danym rynku. Tak wi\u0119c to charakterystyka systemu opieki zdrowotnej rynku emisyjnego w du\u017cej mierze okre\u015bla zapotrzebowanie na produkty. Przyk\u0142adowo, d\u0142ugie kolejki na zabiegi operacji za\u0107my w Polsce powoduj\u0105 du\u017ce zainteresowanie t\u0105 us\u0142ug\u0105 w Czechach, kt\u00f3re stworzy\u0142y idealne warunki do wykorzystania zapotrzebowania ze strony polskich pacjent\u00f3w.<\/p>\n

Z uwagi na fakt, i\u017c w przypadku korzystania z us\u0142ug medycznych olbrzymie znaczenie ma komfort dojazdu do miejsca \u015bwiadczenia us\u0142ug, pacjenci z okre\u015blonych pa\u0144stw wybieraj\u0105 te regiony, kt\u00f3re charakteryzuj\u0105 si\u0119 korzystn\u0105 dost\u0119pno\u015bci\u0105 komunikacyjn\u0105. Co wi\u0119cej, z uwagi na fakt, i\u017c w przypadku turystyki medycznej istotne s\u0105 wi\u0119zi kulturowe i zaufanie do danej destynacji, pacjenci s\u0105 bardziej sk\u0142onni do korzystania z takich us\u0142ug w miejscach ju\u017c im znanych. Dlatego te\u017c wi\u0119ksze szanse na rozw\u00f3j turystyki medycznej maj\u0105 regiony ze znacz\u0105c\u0105 wielko\u015bci\u0105 zagranicznego ruchu turystycznego.<\/p>\n

W powy\u017cszej charakterystyce zjawiska turystyki medycznej kluczowe jest jej opisywanie w kontek\u015bcie regionu do kt\u00f3rego przybywaj\u0105 pacjenci z okre\u015blonych rynk\u00f3w poszukuj\u0105cy produkt\u00f3w u nich niedost\u0119pnych lub dost\u0119pnych w spos\u00f3b ograniczony z przyczyn : prawnych, finansowych, organizacyjnych lub jako\u015bciowych. Taki spos\u00f3b analizy zjawiska turystyki medycznej okre\u015bla si\u0119 tutaj \u201ekoncepcj\u0105 \u201eProdukt-Region-Rynek\u201d (\u201eKoncepcja PRR\u201d).\u00a0 Podej\u015bcie to umo\u017cliwia dok\u0142adny opis zjawiska, kt\u00f3ry daje ponadto wskaz\u00f3wki do implikacji w praktyce. Stwarza on mianowicie mo\u017cliwo\u015b\u0107 okre\u015blenia praktycznych wskaz\u00f3wek dla plac\u00f3wek medycznych dotycz\u0105cych rynk\u00f3w, na kt\u00f3rych warto promowa\u0107 swoj\u0105 ofert\u0119 oraz produkt\u00f3w, na kt\u00f3re jest zapotrzebowanie. Analiza strony poda\u017cowej turystyki medycznej przeprowadzona w 2016 roku potwierdza s\u0142uszno\u015b\u0107 tej koncepcji[20]<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

Region zdrowia i jego uwarunkowania<\/h2>\n

 <\/p>\n

Region zdrowia okre\u015blany jest jako narz\u0119dzie do podniesienia atrakcyjno\u015bci danego miejsca zar\u00f3wno dla mieszka\u0144c\u00f3w jak i turyst\u00f3w[21]<\/a>. Mo\u017cna go zdefiniowa\u0107 jako ograniczony geograficznie teren z niezanieczyszczonym \u015brodowiskiem naturalnym, dobr\u0105 infrastruktur\u0105 medyczn\u0105 i turystyczn\u0105, ciekaw\u0105 ofert\u0105 kulturow\u0105, dobrze wykszta\u0142conymi i zdrowymi mieszka\u0144cami dziel\u0105cymi podobne warto\u015bci i kompetencje, kt\u00f3rzy s\u0105 \u015bwiadomi szerokiego spektrum przejaw\u00f3w zdrowia obejmuj\u0105cych funkcje fizyczne i umys\u0142owe, sfer\u0119 duchow\u0105, jako\u015b\u0107 \u017cycia, zaanga\u017cowanie spo\u0142ecznie i codzienn\u0105 funkcyjno\u015b\u0107. Aby zagwarantowa\u0107 rozw\u00f3j region\u00f3w zdrowia konieczne jest zaanga\u017cowanie na rzecz zdrowia istotnych aktor\u00f3w w regionie, kt\u00f3re wyra\u017ca si\u0119 we wsp\u00f3\u0142pracy, szczeg\u00f3lnie z takich obszarach jak edukacja, badania, technologie medyczne, profilaktyka zdrowotna, dostawcy us\u0142ug medycznych, mieszka\u0144cy, politycy i aktorzy turystyki zdrowotnej[22]<\/a>.<\/p>\n

Rozw\u00f3j region\u00f3w zdrowia znajduje si\u0119 w kr\u0119gu zainteresowania wielu rz\u0105d\u00f3w. Mo\u017ce by\u0107 traktowany jako element przyci\u0105gaj\u0105cy zainteresowanie mi\u0119dzynarodowych pacjent\u00f3w[23]<\/a>, a tak\u017ce odpowied\u017a na niekt\u00f3re wyzwania zwi\u0105zane z liberalizacj\u0105 rynku ochrony zdrowia[24]<\/a>.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d czynnik\u00f3w rozwoju region\u00f3w zdrowia wymienia si\u0119[25]<\/a>: badania, edukacj\u0119, zak\u0142adow\u0105 profilaktyk\u0119 zdrowotn\u0105, rozw\u00f3j technologii medycznych, szpitali, podstawow\u0105 opiek\u0119 zdrowotn\u0105 oraz turystyk\u0119 zdrowotn\u0105. W\u015br\u00f3d innych element\u00f3w wymienia si\u0119 tak\u017ce wsp\u00f3lne warto\u015bci, kompetencje, ofert\u0119 i wsp\u00f3lne grupy docelowe w zakresie us\u0142ug zdrowotnych w celu kreowania efekt\u00f3w synergicznych[26]<\/a>.<\/p>\n

Badania przeprowadzone w regionie pomorskim dotycz\u0105cym postrzegania aspekt\u00f3w zdrowia koniecznych do kreowania regionu zdrowia wykaza\u0142y, i\u017c do czynnik\u00f3w ograniczaj\u0105cych rozw\u00f3j nale\u017cy zaliczy\u0107: brak poczucia wsp\u00f3lnotowo\u015bci i zaufania, zbyt ma\u0142e zaanga\u017cowanie w profilaktyk\u0119 zdrowotn\u0105 oraz brak odpowiedniego dost\u0119pu do informacji oraz brak poczucia odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asne zdrowie[27]<\/a>. Czynnikiem wspieraj\u0105cym region zdrowia mog\u0119 by\u0107 tradycje danego regionu w zakresie ochrony \u015brodowiska, postrzegania regionu jako zdrowy, a tak\u017ce tradycje zwi\u0105zane z medycyn\u0105 i leczeniem[28]<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

Region zdrowia w kontek\u015bcie rozwoju turystyki<\/h2>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Region zdrowia opr\u00f3cz walor\u00f3w dla mieszka\u0144c\u00f3w mo\u017ce by\u0107 te\u017c celem i czynnikiem zwi\u0119kszaj\u0105cym atrakcyjno\u015b\u0107 turystyczn\u0105 danego regionu. Podkre\u015bla si\u0119, \u017ce jedn\u0105 z metod uzyskania dobrostanu zdrowotnego jest uczestnictwo w turystyce[29]<\/a>. Dlatego celem badania by\u0142o poznanie opinii o roli turystyki w kontek\u015bcie regionu zdrowia. Przeprowadzone wywiady z czo\u0142owymi przedstawicielami samorz\u0105du w wojew\u00f3dztwie pomorskim zwi\u0105zanymi ze zdrowiem i turystyk\u0105, a tak\u017ce prezesami stowarzysze\u0144 i wybijaj\u0105cych si\u0119 plac\u00f3wek medycznych w wojew\u00f3dztwie pomorskim pozwalaj\u0105 na ukazanie roli turystyki w regionie zdrowia[30]<\/a>. Jak podkre\u015bla jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w, \u201ew kontek\u015bcie trend\u00f3w demograficznych powoduj\u0105cych starzenie sie spo\u0142ecze\u0144stwa region zdrowia b\u0119dzie \u015bwietnym magnesem na przyci\u0105ganie turyst\u00f3w medycznych\u201d (wywiad nr 1).<\/p>\n

Generalnie mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c respondenci byli zgodni, i\u017c \u201eturystyka pe\u0142ni kluczowa rol\u0119 w regionie zdrowia. (…) Zdrowie jest dla ka\u017cdego istotne, a wiec ka\u017cdy przyjedzie. Super \u2018brand\u2019 dla regionu, super marka, bo zdrowie jest wa\u017cne dla ka\u017cdego. Ma\u0142o kto nie zajmuje si\u0119 zdrowiem\u201d (wywiad nr 5). Zwraca si\u0119 te\u017c uwag\u0119 na sprz\u0119\u017cenia zwrotne pomi\u0119dzy zdrowiem i turystyk\u0105. \u201eZwiedzanie jest te\u017c zdrowe, ale aktywna turystyka ma szans\u0119 kszta\u0142towa\u0107 mark\u0119. Z jednej strony marka kszta\u0142tuje ofert\u0119, a z drugiej strony oferta kszta\u0142tuje mark\u0119. W zwi\u0105zku z tym jest to \u015bci\u015ble ze sob\u0105 zwi\u0105zane\u201d (wywiad nr 5). \u201eTurystyka i medycyna powinny si\u0119 ze sob\u0105 zwi\u0105za\u0107\u201d (wywiad nr 3) –\u00a0 jak podkre\u015bla inny rozm\u00f3wca. Jeden z respondent\u00f3w z kolei postuluje: \u201etw\u00f3rzmy region przyjazny, zasobny w kultur\u0119 i\u00a0 rozrywk\u0119\u201d (wywiad 6). Tak wi\u0119c wida\u0107 tutaj \u015bwiadomo\u015b\u0107 wielow\u0105tkowo\u015bci w kreowaniu regionu zdrowia.<\/p>\n

Respondenci niejednokrotnie podkre\u015blali rol\u0119 po\u0142o\u017cenia w kontek\u015bcie szans na rozw\u00f3j turystyki zdrowotnej i medycznej. Tak wi\u0119c idea rozwa\u017ca\u0144 o turystyce medycznej w kontek\u015bcie regionu znajduje tutaj swoje potwierdzenie.<\/p>\n

Mimo zgody co do zalet kreowania regionu zdrowia zar\u00f3wno dla turystyki, jak r\u00f3wnie\u017c poprzez ni\u0105 sam\u0105, \u00a0wskazuje si\u0119 na szereg wyzwa\u0144. \u201eProblemem mo\u017ce by\u0107 brak \u015bwiadomo\u015bci o wadze zar\u00f3wno turystyki jak i turystyki medycznej (\u2026) na szczeblu centralnym\u201d, co z uwagi na silne scentralizowanie Polski, mo\u017ce prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na spowolnienie rozwoju region\u00f3w zdrowia (wywiad nr 1). \u201eTurystyka medyczna jest nieuporz\u0105dkowana, niepoliczalna, niezdiagnozowana, ale to nie jest warunek aby\u015bmy mieli region zdrowia. Je\u015bli b\u0119dzie tu wszystko dobrze funkcjonowa\u0107 (na szczeblu medycznym – przyp. autora), b\u0119d\u0105 chcieli tu przyje\u017cd\u017ca\u0107\u201d (wywiad 7).<\/p>\n

Do niew\u0105tpliwych wyzwa\u0144 nale\u017cy cz\u0119sto dyskutowany w literaturze problem wsp\u00f3\u0142pracy. \u201cRozw\u00f3j turystyki medycznej wymaga wsp\u00f3\u0142pracy turystki i medycyny (wywiad 4)\u201d. \u201cTurystyka pe\u0142ni kluczow\u0105 role w regionie zdrowia. My powinni\u015bmy si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107. Medycyna jest specyficzna. (\u2026) Buduj\u0105c pewna otoczk\u0119 w\u015br\u00f3d odbiorc\u00f3w mo\u017cemy ich (poprzez nowinki medyczne – przyp. autora) zaciekawia\u0107. To jest d\u017awignia marketingowa. Mamy pokazywa\u0107 co mamy i czego inni nie maj\u0105 (wywiad nr 6)\u201d. Jak wida\u0107 z powy\u017cszych wypowiedzi, wyst\u0119puje \u015bwiadomo\u015b\u0107 wzajemnych korzy\u015bci dla rynku turystycznego i medycznego ze wzajemnego wsparcia. Co wi\u0119cej zauwa\u017ca si\u0119 te\u017c szerszy wymiar takiej wsp\u00f3\u0142pracy, poprzez kreowanie pozytywnych skojarze\u0144 z danym miejscem, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 na zwi\u0119kszenie aktywno\u015bci biznesowej (wywiad nr 2). \u00a0Podkre\u015bla si\u0119 te\u017c warto\u015b\u0107 kreowania regionu zdrowia w d\u0142ugiej perspektywie czasu i w podnoszeniu jako\u015bci \u017cycia. \u201cW obliczu nadci\u0105gaj\u0105cych wyzwa\u0144 demograficznych, zdrowie b\u0119dzie coraz bardziej cenion\u0105 warto\u015bci\u0105. Rozw\u00f3j w stron\u0119 regionu zdrowia, konkretne zdefiniowanie cel\u00f3w z tym zwi\u0105zanych to pomys\u0142 na zmian\u0119 paradygmatu my\u015blenia o wska\u017anikach post\u0119pu. Obok wska\u017anik\u00f3w ekonomicznych takich jak wzrost zatrudnienia czy inwestycji rozw\u00f3j regionu okre\u015bla\u0142by tak\u017ce wska\u017aniki zwi\u0105zane ze zdrowiem: d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia, stopie\u0144 wyst\u0119powania chor\u00f3b cywilizacyjnych itp.\u201d (wywiad nr 8).<\/p>\n

 <\/p>\n

Podsumowanie<\/h2>\n

Przedstawiona tu analiza teoretyczna wsparta badaniami empirycznymi wskazuje, i\u017c kreowanie region\u00f3w zdrowia mo\u017ce by\u0107 narz\u0119dziem wspierania rozwoju turystyki medycznej w danym regionie. Korzy\u015bci tego zjawiska mog\u0105 by\u0107 widoczne zar\u00f3wno dla mieszka\u0144c\u00f3w, jak i dla wszystkich turyst\u00f3w przebywaj\u0105cych na danym terenie. Wizerunek bezpiecznej destynacji, a z tak\u0105 kojarzy si\u0119 region zdrowia jest jednym z najbardziej po\u017c\u0105danych atrybut\u00f3w wobec zagro\u017ce\u0144 XXI wieku.<\/p>\n

Celem referatu by\u0142o zaprezentowanie regionu zdrowia jako destynacji turystyki medycznej. Decyzje turyst\u00f3w medycznych o podj\u0119ciu podr\u00f3\u017cy w celu skorzystania ze \u015bwiadcze\u0144 medycznych s\u0105 w cz\u0119\u015bci uwarunkowane wizerunkiem miejsca, w kt\u00f3rym umiejscowiona jest klinika. Z charakterystyki turystyki medycznej z kolei wynika, i\u017c jej specyfika jest uwarunkowana regionalnie, co oznacza, i\u017c jej analiza powinna by\u0107 przeprowadzana w takim kontek\u015bcie. Dlatego te\u017c przedstawione tu rozwa\u017cania zosta\u0142y oparta na za\u0142o\u017ceniu, i\u017c turystyka medyczna winna by\u0107 analizowana w uj\u0119ciu regionalnym, w oparciu o struktur\u0119 przyjazdow\u0105 turyst\u00f3w szukaj\u0105cych us\u0142ug medycznych charakterystycznych dla rynku, z kt\u00f3rego pochodz\u0105.<\/p>\n

Wydaje si\u0119, i\u017c z uwagi na uwarunkowania Polski, idealn\u0105 metod\u0105 wspieraj\u0105c\u0105 rozw\u00f3j turystyki medycznej jest skupienie si\u0119 na okre\u015blonych regionach. A wi\u0119c rozw\u00f3j turystyki medycznej powinien odbywa\u0107 si\u0119 w kontek\u015bcie regionalnym, a nie krajowym. Implementacja koncepcji \u201ePRR\u201d z kolei dostarcza praktycznych rozwi\u0105za\u0144, wskazuj\u0105cych na produkty kt\u00f3re maj\u0105 szanse na skuteczne przyci\u0105gni\u0119cie klient\u00f3w w okre\u015blonych rynk\u00f3w.<\/p>\n

Analizuj\u0105c przedstawione tu wyniki docieka\u0144 teoretycznych poszerzonych o badania empiryczne mo\u017cna uzna\u0107, i\u017c kreowanie regionu zdrowia wzmacnia szanse na stworzenie silnej destynacji turystyki medycznej. Tematyka ta wymaga jednak dalszych bada\u0144. Ciekawym obszarem by\u0142oby przyk\u0142adowo znalezienie czynnik\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na proces podejmowania decyzji przy wyborze destynacji turystyki medycznej.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Literatura<\/h2>\n

Adamczyk, T., Nowacki, M.; Ocena atrakcyjno\u015bci krajoznawczej destynacji \u017ceglarskich z wykorzystaniem metody AHP;\u00a0 Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org Nr 8; 2014.<\/p>\n

Bia\u0142k-Wolf A.; Potencja\u0142 rozwojowy turystyki medycznej; Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego, Ekonomiczne Problemy Us\u0142ug, 591(53); s. 653-662, 2010.<\/p>\n

Bia\u0142k-Wolf, A.; Turystyka medyczna. Perspektywy rozwoju w woj. Pomorskim; Gda\u0144sk; \u00a0http:\/\/www.gdansk4u.pl\/uploads\/TurystykaMedycznaRaport.pdf, 2014.<\/p>\n

Bia\u0142k-Wolf, A.; Region Zdrowia Fryburg; Manager Zdrowia; 147; s. 26-29, 2016.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bia\u0142k-Wolf, A., Arent, M., Buziewicz, A.; Analiza poda\u017cy turystyki zdrowotnej w Polsce; POT, Warszawa; s. 1-60; 2016.<\/p>\n

Bia\u0142k-Wolf, A., Pechlaner, H., Nordhorn, C., Zacher, D., Awareness of Health Issues in the Pomeranian Region as Precondition for Developing the Health Region, Studia Periegetica nr 2(16); s. 45-58, 2016.<\/p>\n

Bieger, T., Beritelli, P.; Management von Destinationen (Lehr- und Handb\u00fccher zu Tourismus, Verkehr und Freizeit); Oldenbourg, Monachium, 2013.<\/p>\n

Borg, E. A., Ljungbo, K.; Ganzheitliche and avancierte, doch teure medizinische Dienstleistungen. Beobachtungen in renommierten US-amerikanischen Krankenh\u00e4usern, w: Frank-Michael Kirsch, Jens Juszczak (red.); Medizintourismus. Erfahrungen mit einer weltweiten Wachstumsbranche. IFB Verlag Deutsche Sprache GmbH, Paderborn,\u00a0 s. 213-250, 2017.<\/p>\n

Connell J.; Medical tourism: sea, sun, sand and \u2026 surgery; Tourism Management; 27, 1093-1100, 2006.<\/p>\n

Connell, J.; Reducing the scale? From global images to border crossings in medical tourism; Global Networks 16, 4, s. 531-550, 2016.<\/p>\n

D\u0119bski, M.; Zarz\u0105dzanie konkurencyjno\u015bci\u0105 kraju jako obszaru recepcji turystycznej w polityce pa\u0144stwa; Przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 i Zarz\u0105dzanie; Wydawnictwo SAN; tom XV, zeszyt 6, cz\u0119\u015b\u0107 III, s. 131-143, 2014.<\/p>\n

Hadzik, A.; Turystyka i rekreacja uzdrowiskowa, Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach, 2011.<\/p>\n

J\u00f3n\u00e1s-Berki, M., Csap\u00f3, J., P\u00e1lfi, A., Aubert, A.; A Market and Spatial Perspective of Health Tourism Destinations: The Hungarian Experience; International Journal of Tourism Research, 17, s. 602-612, 2015.<\/p>\n

Johnston, R., Crooks, V., Snyder, J., Kingsbury, P.; What is known about the effects of medical tourism in destination and departure countries? A scoping review.; International Journal for Equity in Health, s. 9-24, 2010.<\/p>\n

Kazemha, A., Dehkordi, K.; The Principles of Designing Hospital Hotel with the Approach of Health Tourism in Kish Island; Journal of History Culture and Art Research, 6(1), 515-531, 2017.<\/p>\n

Panasiuk, A.; Wsp\u00f3\u0142praca i konkurencja podmiot\u00f3w destynacji turystycznej; Przedsi\u0119biorstwo i region, nr 7, s. 71-83, 2015.<\/p>\n

Pforr C., Pechlaner H., Locher C., Jochrnann J.; Region as Tourism Destination. A New Approach to Regional Development, Paper presented at the International Conference on Tourism. ICOT 2011, April 2011, Rhodes Island, Greece, 2011.<\/p>\n

Volgger M., Mainil T., Pechlaner H., Mitas O.; Health region development from the perspective of system theory. An empirical cross-regional case study, Social Science & Medicine, 124: 321-330, 2015.<\/p>\n

Snyder, J., Crooks, V., Johnston, R., Cer\u00f3n, A. , Labonte, R.; That\u2019s enough patients for everyone!\u201d: Local stakeholders\u2019 views on attracting patients into Barbados and Guatemala\u2019s emerging medical tourism sec tors, Globalization and Health; 12, 60, s. 3-13, 2016.<\/p>\n

Zontek, Z.; Rola doradztwa w kszta\u0142towaniu innowacji w turystyce; Problemy Zarz\u0105dzania; vol. 11, nr 3 (43), s. 106-120, 2013.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Abstract<\/h2>\n

 <\/p>\n

The health region as destination of medical tourism<\/p>\n

 <\/p>\n

The aim of this paper is to discuss the concept of the health region as destination of medical tourism. The analysis shows that the development of the health region can be regarded as a useful tool to attract medical tourists to this destination. Also the wide spectrum of advantages for inhabitants, investors and tourists as a result of creating the health region is depicted. It is stated that medical tourism should be investigated in the regional context. This allows to better predict, which offer from the region stands the greatest chance to be commercially successful on the target market. Because the crucial factor, why medical tourists use medical treatment abroad is a shortcoming of the health system in their country of origin, the need for certain medical products are specific for each market.\u00a0 This is also an explanation, why medical tourism should be considered in the regional context.<\/p>\n

bialk@ibirtm.com<\/a><\/p>\n

Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w publikacji: Turystyka zdrowotna. Problemy ekonomiczne i spo\u0142eczne, pod redakcj\u0105 Danuty Czekaj, Wydawnictwo Wy\u017cszej Szko\u0142y Turystyki i J\u0119zyk\u00f3w Obcych, Warszawa 2018, s. 119-130.<\/strong><\/p>\n

Spos\u00f3b cytowania: A. Bia\u0142k-Wolf, Region zdrowia jako destynacja turystyki medycznej<\/em><\/strong> [w:]<\/strong> Turystyka zdrowotna. Problemy ekonomiczne i spo\u0142eczne, D. Czekaj (red.), Wydawnictwo Wy\u017cszej Szko\u0142y Turystyki i J\u0119zyk\u00f3w Obcych, Warszawa 2018, s. 119-130.<\/strong><\/em><\/p>\n

[1]<\/a> Przyk\u0142adowo w 2016 roku odby\u0142a si\u0119 w Polsce a\u017c dwudniowa konferencja po\u015bwi\u0119cona wy\u0142\u0105cznie tej tematyce w Krakowie. Uda\u0142o si\u0119 tak\u017ce zidentyfikowa\u0107 przynajmniej pi\u0119\u0107 paneli w 2016 roku po\u015bwi\u0119cone tej tematyce w ramach spotka\u0144 biznesowych. Co wi\u0119cej zauwa\u017ca si\u0119 rosn\u0105ce zainteresowanie plac\u00f3wek medycznych pozyskiwaniem pacjent\u00f3w zagranicznych. Analizuj\u0105c nauk\u0119 mo\u017cna wskaza\u0107, i\u017c przyk\u0142adowo w bazie EBSCOhost do roku 2010 zidentyfikowano 110 czasopism naukowych posiadaj\u0105cych w tytule \u201emedical tourism\u201d. Stosuj\u0105c te same kryteria wyszukiwania w latach 2011-2017 znaleziono ich 274.<\/p>\n

[2]<\/a> J\u00f3n\u00e1s-Berki, M., Csap\u00f3, J., P\u00e1lfi, A., Aubert, A., A Market and Spatial Perspective of Health Tourism Destinations: The Hungarian Experience, International Journal of Tourism Research, International Journal of Tourism Research, 17, 2015, s. 603. Szerzej na ten temat: Bia\u0142k-Wolf, A.: Turystyka medyczna. Perspektywy rozwoju w woj. pomorskim. Gda\u0144sk 2014, (https:\/\/www.turinfo.pl\/pliki\/turinfo \/materialy\/turinfo_20140709_turystykamedycznaraport.pdf<\/a>, z dnia 10.12.2017 r.), s. 17-23.<\/p>\n

[3]<\/a> A. Bia\u0142k-Wolf, Potencja\u0142 rozwojowy turystyki medycznej, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego Nr 591, Potencja\u0142 turystyczny, Szczecin 2010, s. 655.<\/p>\n

[4]<\/a> Adamczyk, T., Nowacki, M.; Ocena atrakcyjno\u015bci krajoznawczej destynacji \u017ceglarskich z wykorzystaniem metody AHP; Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org, Nr 8; 2014, s. 53<\/p>\n

[5]<\/a> D\u0119bski, M.; Zarz\u0105dzanie konkurencyjno\u015bci\u0105 kraju jako obszaru recepcji turystycznej w polityce pa\u0144stwa; Przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 i Zarz\u0105dzanie; Wydawnictwo SAN; 2014, tom XV, zeszyt 6, cz\u0119\u015b\u0107 III, 2014, s. 132.<\/p>\n

[6]<\/a> Panasiuk, A.; Wsp\u00f3\u0142praca i konkurencja podmiot\u00f3w destynacji turystycznej; PRZEDSI\u0118BIORSTWO I REGION NR 7; 2015, s. 72.<\/p>\n

[7]<\/a> Bieger, T., Beritelli, P.; Management von Destinationen (Lehr- und Handb\u00fccher zu Tourismus, Verkehr und Freizeit), Oldenbourg, Monachium, 2013, s. 53-54.<\/p>\n

[8]<\/a> Bieger, T., Beritelli, P. op. cit., , s. 57.<\/p>\n

[9]<\/a> Snyder, J., Crooks, V., Johnston, R., Cer\u00f3n, A. , Labonte, R., That\u2019s enough patients for everyone!\u201d: Local stakeholders\u2019 views on attracting patients into Barbados and Guatemala\u2019s emerging medical tourism sec tors, Globalization and Health, 12, 60, 2016, s. 3-13.<\/p>\n

[10]<\/a> J\u00f3n\u00e1s-Berki i.in., op. cit.<\/p>\n

[11]<\/a> Kazemha, A., Dehkordi, K.; The Principles of Designing Hospital Hotel with the Approach<\/p>\n

of Health Tourism in Kish Island. Journal of History Culture and Art Research, 6(1), 2017, s. 515-531.<\/p>\n

[12]<\/a> Johnston, R., Crooks, V., Snyder, J., Kingsbury, P., What is known about the effects of medical<\/p>\n

tourism in destination and departure countries? A scoping review., International Journal for Equity in Health 2010, s. 9-24.<\/p>\n

[13]<\/a> Bieger, T., Beritelli, P. op. cit., , s. 54.<\/p>\n

[14]<\/a> Element bada\u0144 jako\u015bciowych przeprowadzonych dla potrzeb opracowania \u201eAnaliza poda\u017cy turystyki zdrowotnej w Polsce\u201d, Bia\u0142k-Wolf, A., Arent, M., Buziewicz, A., POT, Warszawa, 2016, s. 1-60.<\/p>\n

[15]<\/a> Najlepszym przyk\u0142adem w tym obszarze jest klinika Mayo. Por. Borg, E. A., Ljungbo, K., Ganzheitliche and avancierte, doch teure medizinische Dienstleistungen. Beobachtungen in renommierten US-amerikanischen Krankenh\u00e4usern, w: Frank-Michael Kirsch, Jens Juszczak (Hrsg.), 2017, Medizintourismus. Erfahrungen mit einer weltweiten Wachstumsbranche. IFB Verlag Deutsche Sprache GmbH, Paderborn, s. 238-247.<\/p>\n

[16]<\/a> Bia\u0142k-Wolf, A., Arent, M., Buziewicz, A., op. cit.<\/p>\n

[17]<\/a> Connell, J.; Reducing the scale? From global images to border crossings in medical tourism, Global Networks 16, 4, 2016, s. 531.<\/p>\n

 <\/p>\n

[18]<\/a> Bia\u0142k-Wolf, A., Arent, M., Buziewicz, A., op. cit., s. 53.<\/p>\n

[19]<\/a> Potwierdza to tak\u017ce Zontek, kt\u00f3ry pod poj\u0119ciem destynacji analizuje region i podkre\u015bla, i\u017c \u201eanaliza zachowa\u0144 turyst\u00f3w podczas wyboru oferty turystycznej wskazuje, i\u017c pierwotn\u0105 ich determinant\u0105 jest destynacja turystyczna, a dopiero w dalszej kolejno\u015bci oferty konkretnych przedsi\u0119biorstw. St\u0105d wspieranie procesu powstawania innowacyjnego produktu turystycznego regionu wp\u0142ywa istotnie na warunki funkcjonowania przedsi\u0119biorstw zlokalizowanych na jego terenie. Z drugiej strony innowacyjne dzia\u0142ania, podejmowane przez poszczeg\u00f3lne podmioty rynku kszta\u0142tuj\u0105 produkt turystyczny regionu.\u201d Zontek, Z.; Rola doradztwa w kszta\u0142towaniu innowacji w turystyce; Problemy Zarz\u0105dzania, vol. 11, nr 3 (43), 2013, s. 112.<\/p>\n

 <\/p>\n

[20]<\/a> Bia\u0142k-Wolf, A., Arent, M., Buziewicz, A., op. cit.<\/p>\n

[21]<\/a> Volgger M., Mainil T., Pechlaner H., Mitas O.; Health region development from the perspective of system theory. An empirical cross-regional case study, Social Science & Medicine, 124; 2015, s. 321-330.<\/p>\n

[22]<\/a> Bia\u0142k-Wolf, A., Pechlaner, H., Nordhorn, C., Zacher, D., Awareness of Health Issues in the Pomeranian Region as Precondition for Developing the Health Region, Studia Periegetica nr 2(16)\/2016, s. 56.<\/p>\n

[23]<\/a> Connell J.; Medical tourism: sea, sun, sand and \u2026 surgery; Tourism Management; 27, 1093-1100, 2006.<\/p>\n

[24]<\/a> Volgger M., Mainil T., Pechlaner H., Mitas O., op. cit., s. 321.<\/p>\n

[25]<\/a> Pforr C., Pechlaner H., Locher C., Jochrnann J., Region as Tourism Destination. A New Approach to Regional Development, Paper presented at the International Conference on Tourism. ICOT 2011, April 2011, Rhodes Island, Greece, 2011, cyt. za Volgger M., Mainil T., Pechlaner H., Mitas O., op. cit., s. 323.<\/p>\n

[26]<\/a> Volgger M., Mainil T., Pechlaner H., Mitas O., op. cit., s. 322.<\/p>\n

[27]<\/a> Bia\u0142k-Wolf, A., Pechlaner, H., Nordhorn, C., Zacher, D., op. cit., s. 55-56.<\/p>\n

[28]<\/a> Bia\u0142k-Wolf, A.; Region Zdrowia Fryburg, Manager Zdrowia 147, 2016, s. 26-29.<\/p>\n

[29]<\/a> Hadzik, A.; Turystyka i rekreacja uzdrowiskowa, Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach, 2011, s. 64.<\/p>\n

[30]<\/a> Analizowane wyniki s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszego badania jako\u015bciowego, przeprowadzonego w 2016 roku w\u015br\u00f3d o\u015bmiu. Rozwa\u017cania teoretyczne s\u0105 wzbogacone o fragmenty wnioski z bada\u0144 jako\u015bciowych, kt\u00f3re stanowi\u0142o osiem wywiad\u00f3w pog\u0142\u0119bionych przeprowadzonych w czerwcu 2016 roku.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w publikacji: Turystyka zdrowotna. Problemy ekonomiczne i spo\u0142eczne, pod redakcj\u0105 Danuty Czekaj, Wydawnictwo Wy\u017cszej Szko\u0142y Turystyki i J\u0119zyk\u00f3w Obcych, Warszawa 2018, s. 119-130. Spos\u00f3b cytowania: A. Bia\u0142k-Wolf, Region zdrowia jako destynacja turystyki medycznej [w:] Turystyka zdrowotna. Problemy ekonomiczne i spo\u0142eczne, D. Czekaj (red.), Wydawnictwo Wy\u017cszej Szko\u0142y Turystyki i J\u0119zyk\u00f3w Obcych, Warszawa 2018, […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":816,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[9,15],"tags":[26,25,27,24],"class_list":["post-814","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-publikacje","tag-destynacja","tag-dr-anna-bialk-wolf","tag-nowatorska-koncepcja","tag-region-zdrowia","entry","has-media"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=814"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/814\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":823,"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/814\/revisions\/823"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ibirtm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}